Wygląd  klinkieru  nie  zmienił  się  zbytnio  na  przestrzeni  wieków,  jednak  metody  jego wytwarzania są zdecydowanie inne. Zapraszamy na wędrówkę przez wieki, lub jak kto woli - wirtualny spacer po fabryce klinkieru.

Najważniejsza jest glina

Od  czasów  manufakturowego  wytwarzania  w  średniowieczu  cegły gotyckiej  do technologii  wykorzystywanych  obecnie,  pierwszym  etapem  produkcji  cegły  jest pozyskanie odpowiedniego surowca.

W  średniowieczu  glinę  na  potrzeby  produkcji  pozyskiwano  łopatami  i  składowano  w dużych  dołach.  Podczas  składowania  glinę  mieszano  z  wodą,  dodawano  dodatki ułatwiające  suszenie.  Surowiec  mieszano  przy  użyciu  dwóch  metod  depcząc  ją  lub używając kieratów napędzanych przez zwierzęta.

Procesy  wydobywcze,  jak  i  prosty  przerób  masy,  były  wykonywane  z  największą starannością.  Wiedziano  wówczas,  iż  selektywne  wydobywanie  złóż  gwarantuje poprawny  przebieg  całego  procesu  produkcji.  Nauczono  się  rozróżniać  rodzaje  glin  i śledzić  proces  przetwórczy  w  zależności  od  dodawanych  dodatków  występujących

naturalnie  w  złożu  i  dodawanych  celowo  jako  substancje  pomagające  w  procesie suszenia. Przygotowana masa formierska miała dużą  zawartość  wody, formowane  w późniejszych etapach cegły były duże i ciężkie.

Obecnie  złoża  eksploatowane  są  mniej  wybiórczo,   co   jest   skutkiem   produkcji wielkoseryjnej  i  wykorzystywania  do  eksploatacji  złóż  dużych  kombajnów  i  koparek. Surowiec  w  celu  ujednorodnienia  trafia  na  hałdy  a  dopiero  w  kolejnym  etapie  do przerobu  wstępnego  masy.  Gliny  po  przejściu  przez  kołogniot,  są  wzbogacone  o precyzyjnie  dobrane  dodatki  piasku,  i/lub  szamotu.  Następnie  są  transportowane  do dołowników,  skąd  przy  użyciu  koparek  wielonaczyniowych  wybierane  są  i  taśmowo podawane  do  przecieraków.  W  przecierakach  dodawana  jest  woda  w  niewielkich ilościach.

Automatyczny strycharz

Dzisiaj etap przygotowania i formowania masy prowadzi się przy użyciu jak najmniejszej ilości wody, którą przed procesem wypału, należy odprowadzić z cegły. Wiąże się to ze znacznymi nakładami czasu i kosztów suszenia. Obecnie cegła jest dokładnie mierzona. Po procesie wypału musi być równa i odpowiadać wysokim standardom wymiarowym. Dlatego  tak  ważne  jest  dodawanie  niewielkiej  ilości  wody  i  monitorowanie  stałości

przygotowania mieszanki.

Dawniej  cegłę  formowano  w  drewnianych  ramach.  Ubijano  ją  młotkiem,  a  nadmiar wystający poza obrzeża ramki zbierano patykiem lub drewnianą listwą (strychulcem).

Dzisiejsi prasiści obsługujący automatyczne prasy próżniowe o wysokich wydajnościach takich  firm  jak  Haendle  lub  Rieter  to  dawniejsi  strycharze.  Wyformowana  przez  nich cegła  to  palcówka.  Nazwę  taką  cegła  gotycka  przyjęła  ze  względu  na  technikę formowania. Podczas zbierania nadmiaru gliny z ramki palce formiarza odciskały się w

mocno wilgotnej masie.

Dzisiaj podobną metodę formowania stosuje się w produkcji cegieł ręcznie formowanych. Galety  masy  trafiają  do  skrzynek  formierskich,  pokrytych  piaskiem,  aby  zapobiec przywieraniu  gliny  do  ramy  i  nadać  cegłom  odpowiedni  wygląd.  Obecne  prasy uzupełniane  są  gliną  około  24  razy  na  minutę.  Charakterystyczne  „fałdy”  na wyformowanych wyrobach, powstające na skutek wtłoczenia masy w formę, zdobią lica dzisiejszych  cegieł  ręcznie  formowanych  i  nadają  im  niepowtarzalny  wygląd. Proces

formowania dzisiejszych cegieł „ręcznie formowanych” jest najbliższy technice używanej w czasach wcześniejszych.

Z tym, że proces schnięcia wyrobów trwa około 2 dni, a cegła traci około 1 litra wody i zmniejsza swoje wymiary o około 8%.

Klinkier schnie błyskawicznie

W średniowieczu cegłę suszono w suszarniach naturalnych, a czas suszenia cegły był długi i trwał od 4 do 5 tygodni. Aby zapewnić wolny proces wysychania i tym samym zmniejszyć naprężenia materiału podczas obsychania dużych gotyckich cegieł, suszący się  materiał  przykrywano  słomą,  później  wilgotnym  płótnem.  Proces  suszenia  był żmudny,  a  cegła  duża  i  ciężka.  Ponadto  naturalne  suszarnie  były  uzależnione  od

warunków pogodowych.

Zupełnie  inaczej  jest  dzisiaj,  kiedy  to  suszenie  w  suszarniach  tunelowych,  rzadziej komorowych jest sterowane automatycznie i programowane w zależności od wyrobu i użytych podczas formowania dodatków

Wielkość  cegieł  produkowanych  w  średniowieczu  prawdopodobnie  podyktowana  była strukturą  tego  wyrobu,  która  była  podobna  do  „pumeksu”.  Ponieważ  wyrób  podczas formowania wymagał dodatku dużej ilości wody, należało domieszać do cegły składniki, które pomagałyby w jej odprowadzeniu podczas procesu suszenia. Najczęściej był to żużel.  Sposób  pakowania  materiału  po  formowaniu  i  nierównomiernie przygotowana mieszanka wpływały na niższą odporność cegieł i przypadkową trwałość materiału. Z wadą tą poradzono sobie zwiększając wymiar cegły. Jednak produkcja wielkich bloków była ciężka i nie mogło być mowy o oszczędności materiału.

Obecnie  produkowane  wyroby  o  dużej  trwałości,  pełnej mrozoodporności,  dobrym ujednorodnieniu  masy,  poprawnej strukturze formowania, mają dużo lepsze parametry techniczne.

Literatura podaje, iż wypał prowadzono w piecach podobnych do dzisiaj znanych pieców Hoffmana,  przy  znacznym  zużyciu  paliwa.  Ówczesny  proces  wypału  niczym  nie przypominał dzisiejszego wysoko oszczędnego wypału w piecach tunelowych opalanych gazem ziemnym, w których pomiar temperatury na każdym etapie wypału jest mierzony i sterowany  automatycznie.  Obecne  metody  wypału  dają  możliwości  dodatkowego wybarwiania cegieł. Proces wypału trwa od 2 do 3 dni. Gotowe cegły są rozsortowywane na palety i pakowane w zależności od przeznaczenia.

Pomimo to, że dzisiaj proces produkcji jest procesem wysoko zautomatyzowanym, to w technologii produkcji wykorzystywanej dawniej i dziś jest wiele elementów wspólnych, a producenci wytwarzający swoje wyroby nadal wykorzystują techniki używane dawniej, aby

jeszcze bardziej wzbogacić wygląd estetyczny swoich wyrobów.

W    artykule    wykorzystano    informacje    historyczne    zawarte    w    pracy    Grzegorza Rogińskiego pt. „Manufaktura Ceglarska na Zamku w Gniewie”

Zobacz w PDF